Dünyada elektronik geri dönüşümü

Çağımızın belki de en önemli geri dönüşüm çeşitlerinden birine geldik. Adı üzerinde: Elektronik geri dönüşümü.… Elektronik cihazların her geçen gün artarak hayatımızda daha fazla alanda yer kapladığı çağımızda bir de bu elektroniklerden atık durumuna gelenlerin, yani hurdaya çıkanların geri dönüşütürülmesi ihtiyacı doğmuştur. Buna bağlı olarak da elektronik geri dönüşümü adında bir alt dalımız meydana gelmiştir. Diğer kaynaklarda araştırırsanız bu terimi “e-atık” şeklinde de görebilirsiniz, tamamen aynı anlama gelmektedir

Elektronik geri dönüşümünün diğer çeşitlerden son derece özgün ve farklı bir durumu vardır. Bizler de Türkiye ve elektronik geri dönüşümü başlığı altında ülkemizde elektronik atıkların tüketimi ve geri  dönüştürmeye karşı duyarlılığı hakkında biraz verilere, biraz fikirlere dayalı bir yazı hazırladık.

Piyasanın durumuna değinmeden önce elektronik geri dönüşümünün gerçekleşme sürecini merak edenlere tek cümleyle açıklarsak: E-atık dönüşümü; tek bir materyalin gerekli proseslerden geçmesinden ve ikincil hammaddenin elde edilmesinden ibaret değildir. Aslına bakacak olursanız bir e-atık; içeriğindeki çeşitli maddelerin ayrıştırılması ve bunların ilgili geri dönüşüm mekanizmalarına gönderilmesiyle başlar. Örneğin bilgisayar monitörü, TV, kumanda, dizüstü bilgisayarlar, vs. vs. Altın, bakır. metal, plastik, o kadar farklı çeşit malzeme vardır ki içinde… Bunların hepsi geri dönüştürüldüğü takdirde ekonomiye ciddi miktarlarda geri kazanım sağlamaktadır. Eğer elektronik ya da e-atık geri dönüşümünün nasıl gerçekleştiğini ayrıntılı olarak okumak isterseniz “Elektronik geri dönüşümü nedir? Nasıl yapılır?” başlıklı yazımızı linke tıklayarak okuyabilirsiniz.

Dünyada e-atık tüketimi ve geri dönüşüm duyarlılığı

7 milyarı aşan dünya nüfusunu göz önüne aldığımızda elektronik atıklar milyon tonlara varan miktarlara ulaşabilmektedir. Tahmin edeceğiniz üzere en gelişmiş veya nüfusu en fazla olan ülkeler dünyadaki e-atık miktarında en büyük sorumluluğa sahipken, milli geliri ve kalkınmışlığı fazla olan ülkelerin elektronik geri dönüşümünde tartışmasız bir liderliği bulunmaktadır.

Dünyada elektronik cihazların kullanımı arttığından ve bunların çöplerinin birer geri dönüşüm hazinesi olduğu fark edildiğinden beri birçok ülkede girişimciye yönelik destekler ve teşvikler, halka yönelik bilinçlendirmeler tüm hızıyla sürmektedir. Ama ulaşılan seviye halen yeterli değildir ve gelişmiş ülkeler de dahil olmak üzere kat edilmesi gereken çok yol vardır.

2014 verilerine göre rakamlarla örnekler verelim:

  • Birleşmiş Milletler’in 2014 yılında yayınladığı e-atık izleme raporuna göre tüm dünyada tam 42 milyon ton elektronik atık ortaya çıkmıştır. Yukarıda milyon tonları bulan demiştik ama bakın 100 milyon tonu yarılamış bile… Bu elektroniklerin içeriğinde kullanılan geri dönüştürülebilir malzemeleri düşünün. Bir de geri dönüşümü yapılmayan kısmının sebep olduğu zararı, onun üzerine doğaya yüz yıllar boyunca verdiği tahribatı düşünün.
  • Dünyada en fazla e-atık üreten ülke yıllık 7 milyon ton ile ABD’dir.. Yani tüm dünyadaki elektronik atığın 6’da biri (yaklaşık %17) Yeni Dünya’nın bu süper gücünden çıkmaktadır.
  • İkinci sıradaki ülke yıllık 6 milyon ton ile Çin iken, üçüncü ise yıllık 2.2 milyon ton ile Japonya’dır. Dolayısıyla Çin’de hemen hemen bir ABD’nin atığı kadar e-atıktan sorumludur. Üçüncü ülkeden itibarense fark derinleşmektedir. Sonuç: ABD ve Çin; biri batının biri doğunun güçlü devletleri; dünya elektronik atık sarfiyatının %35’inin altında imzasına sahiptir. Çok gelişmiş dediğimiz Japonya bile biraz da nüfusun etkisiyle hayli az tüketime sahiptir. Üstelik geri dönüşüm miktarıyla bunu telafi etmektedir.

Dikkat: Yukarıdaki rakamların 2014 yılı raporuna göre yazıldığını lütfen göz önünde bulundurmayı unutmayın.

Peki bu e-atıkların geri dönüştürülmesini inceleyecek olursak nasıl bir tabloya sahibiz?… Tek cümleyle söylüyoruz sevgili okurlar: Ülkelere göre elektronik geri dönüşümünde yukarıdaki lider tüketen ülkelerin utanması gereken bir tablo mevcuttur.

Az önce belirtmiştik: Ülkelerin kalkınmışlığı ile kullanılan e-atıkların geri dönüştürülmesi doğru bir orantı izlemektedir. Kalkınmışlık denen şey kısaca refah seviyesidir. Yani ülkenin endüstrisinin gelişmişliği veya dünyaya hakim bir güç olmasıyla alakası yoktur. Örneğin Çin, henüz kalkınmış bir ülke değildir. Rakamları verdiğimiz zaman daha ney anlaşılacaktır:

  • Elektronik atıkların geri dönüştürülmesinde lider ülke; %62,6’lık oranla İskandinavlardan İsveç’tir. Birazdan bu %60’ı aşan miktarın dünyaya göre ne anlama geldiğini daha iyi anlayacaksınız.
  • Birinci olan İsveç’i de Norveç, İsviçre, Danimarka, Almanya, vs. vs. kalkınmış ülkeler takip etmektedir.
  • Yukarıdaki tüketim liderlerine baktığımız zaman: Lider olan ABD’nin üretilen atığın %14’ünü geri dönüştürürken, Çin’in %21, Japonya’nın ise %23’te kaldığını görürüz.

Aradaki farkı görüyorsunuz değil mi?… Tüm dünyadaki e-atıkların %17’sinden sorumlu olan ABD (yaklaşık 7 milyon ton), bunu sadece %14’ünü geri dönüştürmektedir. Keza diğerlerinde de aynı tablo mevcut…

Kişi başına üretilen elektronik atık mevzusuna gelirsek, yine kalkınmış ülkelerde kişisel bazda tüketimin daha fazla olduğunu görürüz. Örneğin; gelişmekte olan ülkelerde yıllık elektronik atık miktarı 5-10 kg arasında değişirken, İsviçre’de kişi başı 30 kg’ı zorlamaktadır. Ama milli geliri yüksek olan bu ülkeler; yüksek geri dönüşüm oranlarıyla bu durumu telafi etmektedir. Bilgisayarlarımızı, TV’lerimizi 4-5 senede bir ancak değiştirebiliyoruz malum… Senede 30 kg atığı nasıl çıkartalım…:D

Neyse… Elektronik geri dönüşümünün dünyadaki durumuna genel bir bakış attık. Sonuç olarak; İsveç, Norveç, İsviçre gibi kalkınmış ülkeler dışında diğer devletlerin ve özellikle tüketim sorumlularının kat etmesi gereken ciddi mesafeler vardır. Mesela İsveç’in %62’lik e-atık geri dönüşüm oranına rağmen dünyada e-atıkların ortalama geri dönüşüm yüzdesi %6-10 arasında kalmaktadır.

Bu rakamı arttırmak için her şeyden önce devletlerin girişimcilere yönelik teşviklerden ve üreticilere yönelik yaptırımlardan oluşan çeşitli paketlerle piyasaya müdahale etmesi zorunludur. Aynı şekilde elektronik geri dönüşümünün ve e-atık toplama kutusu gibi araçların halkın her bireyine, her sokağa iletilmesi gereklidir. Ki birçok devlet tarafından bu yönde adımlar atılmış durumdadır.

İlerleyen yıllarda dünyada ve Türkiye’de elektronik geri dönüşümünün, tüketim ve çöp miktarını yakalayacak şekilde gelişmesini, lider ülkelerden başlamak üzere hepsinin İsveç gibi %60’lık yüzdelere yaklaşmasını diliyoruz.

Türkiye’nin elektronik geri dönüşümündeki durumunu önümüzdeki günlerde ayrı bir yazıda ele alacağız. Yorumlarınızı ve görüşlerinizi belirtmekten lütfen çekinmeyin. Sağlıcakla kalın…

 

 

Bunlar da ilginizi çekebilir!

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*