Geceleri ışıl ışıl parlayan bir mantar: Periateşi

Doğa mucizelerle dolu. Şehirlerden, kös kös oturduğumuz apartmanlardan çıkıp kendimizi balta girmemiş ormanlara, doğal yaşama bıraktığımız zaman birbirinden şaşırtıcı gerçeklerle, bu dünyadan değilmiş gibi gözüken canlılarla karşılaşmamız işten bile değil. İşte karşınızda; yüzyıllar boyunca insanların dini ve ruhani bir anlam yüklediği, neden parıldadığı çözülememiş bir bitki: Peri ateşi…

Yabancı ismi “Foxfire” veya “Fairy” Fire olan bu mantar çeşidinin zaten adından da insanlara nasıl hayranlık ve bir o kadar da olağanüstü izlenim verdikleri belli.. Peki nedir bu periateşi? Neden böyle bir yapıya sahiptir? Nerelerde gelişir?

Peri ateşi; genellikle çürümekte olan kütüklerin üzerinde veya etrafında görülür. Çürümekte olan odun parçasının üzerinde kümelenmiş yeşilliklerin arasından çıkan bir ışıltı, tıpkı LED lamba gibi size varlığını belli eder. 

Görünüşünden dolayı eski zamanlarda olağanüstü bir anlam yüklenen peri ateşi; her zaman mistik bir bitki olarak benimsenmiş. Aristo; peri ateşini “yanan soğuk bir yangın” olarak tabir edip günlüklerine işlerken, 1555 yılında İsveçli papaz ve akademisyen Olaus Magnus “çürüyen ahşaplarda ortaya çıkan parlak bir mantar” olarak not düşmüş. Magnus’un tabiri daha gerçekçi ve yorumsuz gözüküyor. Fakat yine de; 1823 yılına kadar bu bitkinin gerçekte ne olduğu hiçbir zaman çözülememiş, üzerinde uğraşılmamış.

Peri ateşi; yeşil veya mavi renkte olabilir. Bazen mantarların miselyum ipliklerinden yayıldığı gibi, bazen mantar kepinin bizzat kendisinin parladığı da görülür. Öyle ki; bu parıltı kitap okumaya yetecek kadar, abajur niteliğinde bir aydınlık oluşturabilir.

İlginizi çekebilir: Türkiye’de nesli tükenmekte olan hayvanlar

1823’ten sonra tamamen bilimsel çerçevede yapılan araştırmalar gösterdi ki; peri ateşinin bu parıltısı, mantar parçalanıp besin olarak çürümüş odunu tüketirken gerçekleşen kimyasal tepkimelerden kaynaklanıyor. Yani bir bakıma mantarın sindirim faaliyetlerinin bir sonucu…

Peri ateşinin yarattığı parıltının sırrını çözmek isteyen araştırmacılar; “luciferin” ve “luciferaz” adı verilen iki madde arasındaki tepkimeyi incelemeye karar verdiler. Eğer ışıldama yaratmak için gerekli bu tepkimenin mantarın bünyesinde işleyişini saptayabilirlerse; peri ateşinin biyokimyasını da çözebileceklerini düşünüyorlardı.

Rus bilim insanları tarafından parıltılı ve parıltısız mantarların kontrollü deneylere tabi tutulması suretiyle yapılan araştırmalar sonucunda madde miktarına ve bileşenlerin oranına bağlı olmakla beraber söz konusu parıltının luciferin ve luciferaz arasındaki tepkimelerden kaynaklandığı, söz konusu biyo-kimyasal faaliyetlerin biyoparlaklık oluşturduğu kanısına varılmış. 

Nasıl işlediğini özetle biliyoruz. Peki neden? Bilindiği gibi her canlının bir tür savunma ve hayatta kalma mekanizması vardır. Peki peri ateşi denen bu mantar çeşidi neden parıldamaya ihtiyaç duyuyor. Aslında kendisini av haline getirebilecek daha tehlikeli bir durum değil mi?

Bunun için kimyasal reaksiyonlar dışında peri ateşinin doğayla etkileşimini inceleyip tahminlerde bulunmak da gerekiyor. Dolayısıyla yapılan yeni araştırmalar farklı sonuçlar ortaya çıkarıyor. Peri ateşinin parıldamasının sebebiyle ilgili yapılan tahminler şu şekilde:

  • Mantar üreme hücresi olan sporları dağıtan eklembacaklıları üzerine çekmeye yarar. (tıpkı arıların ayaklarına yapışan polenleri taşıyarak bitkilerin üremesini sağlaması gibi)
  • Rakip mantar çeşitlerini olumsuz etkileyen ışıma ile rakip türleri beslenme alanından uzak tutmak
  • Lignin sindiriminde ortaya çıkan peroksitlerden ve diğer toksiklerden mantarı korumak için antioksidan üretilir ve üretim sırasında bu ışıma meydana gelir.

2015’te yapılan güncel bir araştırma ilk tahminin ağırlık kazanmasını sağlıyor. Bazı peri ateşi çeşitlerinin ışıma düzeyini geceleri en yoğun olacak şekilde ayarlayabildiği gözlendi. Bu sonuç; geceleri ışığa duyarlı olan böcekleri üzerine çekmeye çalıştığı ve sporlarını bu şekilde dağıttığı ihtimalini güçlendiriyor. Ayrıca; yaptığı parıldama zehirli olduğu izlenimi yaratarak hayvanların ürkmesini de sağlıyor olabilir.

Peri ateşini ışıldamasını nasıl görebiliriz?

Orjinal adı “foxfire” veya “fairy fire” olan peri ateşi; yaptığı ışıldamalarla beraber en rahat geceleri gözlenebilir. Yukarıda söz edilen araştırmada söylendiği gibi, en yoğun ışımasını geceleri yapar. Şehir ışıklarından uzak karanlık bir ormanda adeta bir lamba gibi parıldamasını görebilirsiniz. Eğer rastlarsanız olağanüstü bir anlam yükelemyin. Aşağıdaki gibi bir parıldama görürseniz ürkmeniz doğaldır..:)

Gözlemcilerin peri ateşini görebilmek için yaptığı belli başlı öneriler şu şekildedir:

  • Bol miktarda ölü atıkların, özellikle eski kütüklerin olduğu nemli meşe ormanlarında özellikle yetişir.
  • Ormanların zemini sıcaklaştığı zaman daha çok gözlemlenir.
  • Ayın olmadığı bir gece seçerseniz peri ateşini görme ihtimali daha yüksek olur.
  • Yapay ışıklardan mümkün olduğunca uzak durun ve peri ateşinin geceleri yarattığı o büyüeyici görüntüyü keşfedin.

Toplamda 71 adet çeşidi bulunan peri ateşi; doğada toplam 71 adet mantar türüne verilen ortak bir isimdir. Rastladığını peri ateşi; bu ışıma özelliği olan mantar çeşitlerinden herhangi biri olabilir.

Aşağıda peri ateşinin doğal yaşamını anlatan kısa bir video mevcut. İyi seyirler dileriz.

 

 

 

 

 

Bunlar da ilginizi çekebilir!

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*